Nhật ký Tây Bắc: Tả Lèng

(Bài của HAT đăng tại http://tuanhavn.blogspot.com/)

Sáng 03.01, một cơn mưa rào xối xả làm chúng tôi phải xuất phát từ Sapa đi Pa Cheo chậm hơn dự kiến. Lại càng phục bạn Sống Thật Chậm đã tính toán chu đáo, đưa đồ vào Trường từ chiều hôm trước. Chờ mưa ngớt, chúng tôi lên đường. Nhờ mưa nên sương mù ít hơn, nhưng đường cũng trơn hơn. Cảnh vật trên đường đẹp mê hồn, song chúng tôi không có nhiều thời gian để dừng lại chụp hình.

Núi non trùng điệp trong mây

Đường đi Pa Cheo trải nhựa, khá tốt. Nhưng xe phải dừng cách điểm Trường chính - Kin Sáng Hồ - khoảng 1 km, vì người ta đang thi công đoạn đường qua ngầm. Đến nơi, đã có rất đông thầy cô giáo và dân bản đang đội mưa đứng chờ đón, đưa chúng tôi vào từng điểm trường bằng xe máy.

Bản Tả Lèng cách nơi ô tô dừng khoảng 5-6 km. Xe máy chở tôi vừa đi thì bị thủng lốp. Chờ một lúc, có người dân bản đi qua, tôi nhờ chở vào trường, đến chậm mất 10-15 phút. Đưa tiền, anh xe máy nhất định không lấy, tôi chỉ còn biết nói lời cảm ơn anh. Ba người nhóm chúng tôi, ngoài số thức ăn đã chuẩn bị của Gánh Hàng Xén, còn xách theo 3 túi quần áo trẻ em do một người bạn của tôi vừa đưa buổi tối trước hôm đi, mà tôi không kịp chuyển cho Gánh Hàng Xén, và quyết định mang theo để phát dự phòng.

Đến nơi, tôi bàng hoàng khi thấy trường lớp sơ sài đến thế.

Cổng trường dốc ngược, trời mưa đường trơn như đổ mỡ, tôi đi rón rén lắm mới không bị té. Còn sân trường - có lẽ không cần bình luận gì thêm - bạn cũng tự thấy cả rồi.

Leo lên đã khó, leo xuống còn khó hơn!

Sân trường của chúng em.

Chạy vội vào lớp Mầm Non, tôi không kịp để ý thấy mấy lớp Tiểu học bên cạnh, sau mới biết Trường Mầm Non "ở nhờ" Tiểu học. Hơn 20 đứa tý nhau 4-5 tuổi đã ngồi ngoan trong lớp đón khách. Lúc tôi bước vào, cô giáo nói: "Các con chào khách nào!", chúng đồng thanh: "Chúng con chào cô ạ" :). Сó lẽ chúng chưa biết từ "chú" hay "bác".

Lớp chúng cháu có bức tranh đẹp thế !

Sắp được chia áo, chia quà !

Ngoài cửa có rất đông người dân bản đến xem "cán bộ phát thịt phát áo" - họ cứ gọi người miền xuôi là cán bộ. Không biết con bé xinh xắn, khoảng 6 tuổi, chân đất địu em này có được đi học không nhỉ?

Tôi đã ứa nước mắt khi thấy đứa bé khoảng 2 tuổi đứng dựa cửa nhìn vào. Định bụng lát nữa rảnh tay sẽ chia quà cho nó, vậy mà lúc sau không biết nó chạy đi đằng nào mất rồi. Ân hận mãi. Lúc đó nhiệt độ ngoài trời ở Pa Cheo chỉ khoảng 7-8 độ C là cùng, mưa phùn lất phất. Tôi thử cởi áo khoác, chỉ mặc sơ mi và áo gi-lê len. Và có cảm giác rằng, nếu không vận động liên tục, chỉ cần ngồi hay đứng yên 10-15 phút, tôi có thể đông cứng như que kem.

Chúng tôi lần lượt phát áo len, áo khoác, rồi mũ len, truyện tranh, đồ chơi cho từng bé. Còn quần nỉ và tất thì nhờ các cô phát sau.

Khi mặc áo len cho một bé trai, tôi lại một lần nữa ứa nước mắt. Khi cởi cái áo khoác ngoài rách bươm của nó, tôi phát hiện ra hai ống tay áo ướt sũng, và bên trong áo khoác, có duy nhất cái áo thun cộc tay. Hay cánh tay thằng bé lạnh như đá, tím ngắt. Vội vàng mặc áo len, áo khoác mới cho nó và nhờ cô giáo phơi cái áo khoác cũ cho khô.

Sách của ai đẹp hơn?

Tôi có thể cam đoan với các bạn rằng những cuốn tranh màu xinh xắn, đính kèm cái nơ và bức thiệp nhỏ ghi tên từng bé, do mẹ con bạn Sống Thật Chậm kỳ công chuẩn bị, và các món đồ chơi mà nhiều người góp vào Gánh Hàng Xén, bất kể cũ hay mới, sẽ là những món quà quý giá nhất đối với các bé. Đơn giản bởi chúng, và có lẽ cả các anh chị, thậm chí cả cha mẹ chúng, chưa bao giờ có những thứ này trong đời.

Búp bê có xinh bằng mình không nhỉ?

Ở lớp Mầm Non lớn mới thêm một bé. Nên áo len áo khoác, đã đặt mua theo danh sách từ trước, không đủ phát cho nó. May sao có túi áo len mới do người bạn gửi để dự phòng, tôi chọn một cái to nhất, nó mặc vừa in, súng sính màu hồng, làm các bé bên cạnh ngoái sang ngắm.

Áo len hồng chen giữa

Xong lớp lớn, phát tiếp cho lớp bé. 15 đứa 3 tuổi học trong căn phòng 8-9 m2, là một nửa căn nhà lá này (nửa còn lại là phòng ở của giáo viên, giờ tạm dùng làm bếp nấu ăn cho trẻ Mầm Non). Chỉ giờ ăn, giờ ngủ chúng mới lên ở cùng phòng lớp lớn, trong ngôi nhà xây của Tiểu học.

Lớp học của chúng cháu

Bọn trẻ rất ngoan, chưa đến lượt cứ khoanh tay ngồi chờ. Được quà thì lễ phép cảm ơn, rồi quay sang bạn, cười toe toét khoe quà. Tôi đoán thế, vì chúng nói với nhau bằng tiếng H'Mông, thỉnh thoảng mới được các cô giáo dịch giúp cho vài câu. Chúng nó rất thích thú khi tôi chụp hình, rồi cho từng đứa nhìn thấy hình của mình trên bức ảnh.

Lần thứ ba trong ngày, tôi suýt trào nước mắt khi mặc áo len mới cho thằng bé này. Nó mặc một cái áo sơ mi rách, bên ngoài là cái áo khoác cũng rách. Tôi không thể cởi cái áo khoác ra được, vì nó không có cúc, không có khóa, mà được khâu chỉ hai mép áo. Hỏi cô giáo, cô bảo không cởi được đâu, chúng nó mặc thế cả mấy tháng mùa đông, vì chỉ có chừng đó áo thôi. Đành cắn môi, chọn cái áo len to nhất, mặc chùm ra ngoài áo khoác của nó.

Quá nửa bọn trẻ ở đây luôn luôn trong tình trạng "thò lò mũi xanh", như thằng bé này. Cũng dễ hiểu thôi: trời rét như thế, ăn mặc phong phanh như thế, mũi thò lò còn là chuyện nhỏ, chưa bị sưng phổi còn là may.

Áo mỏng lại ướt, nên mũi thò lò !

Đã 11 giờ, các cháu lớp bé tự xách ghế lên lớp lớn để ăn trưa. Bữa trưa nay chúng được ăn giò, chả, những món ngon dưới xuôi mà có lẽ chúng chưa từng nếm bao giờ. Có lẽ thèm ăn lắm, nhưng tụi nhỏ cứ khoanh tay ngồi chờ, khi nào tất cả các bạn đã có suất ăn, cô nói "Các con ăn nào", chúng nó mới bắt đầu ăn.

Người Hà Nội học làm "hầu bàn"

Mỗi bé được cô xúc cho một tô cơm to, thêm 3-4 miếng giò. Những đứa trẻ nhỏ thành thị có khi còn ỷ eo chê thịt mỡ, thịt dai, các bà các mẹ phải nựng lên nựng xuống mới chịu cho bón nửa bát cơm. Còn bọn trẻ con ở đây tự xúc ăn ngon lành, loáng cái đã hết tô, có đứa còn xin thêm cơm.

Cơm với gì đây nhỉ? (cháu chưa thấy bao giờ)

Món lạ này ngon quá

Trong lúc bọn trẻ Mầm Non ăn ngon lành, tôi tranh thủ ngó kỹ phía ngoài lớp học. Lại thấy đắng lòng vì những cảnh này.

Mút tay cho đỡ đói

Bố con Trưởng thôn

Sẵn có mấy túi áo quần dự phòng nói trên, chúng tôi đem ra phát cho bọn trẻ 1-2 tuổi ở ngoài sân, mỗi đứa 1 áo len, 1 đôi tất, 1-2 cái áo quần thun. Số đồ cũ còn lại (khoảng 50-60 thứ, chủ yếu vừa cho trẻ 2-3 tuổi), nhờ các cô chia nốt cho các cháu nhỏ trong bản, hoặc để lại ở lớp, dự phòng cần thay đồ cho các bé, mỗi khi chúng bị ướt.

Đã 11h30, điện thoại réo, trưởng đoàn thúc giục ra xe để đi tiếp. Chúng tôi vội vàng nhờ các cô làm nốt những việc còn lại: khi bọn trẻ ngủ dậy cho chúng uống thuốc tẩy giun, giữa buổi chiều cho chúng ăn bánh mỳ chấm sữa, ... rồi chào chia tay. Cô giáo trẻ đang nói bỗng nghẹn ngào, quay đi, khóc. Vội quá, chúng tôi cũng chưa kịp xin cô số điện thoại.

Những tưởng được rời trường trong ánh mắt đưa tiễn hân hoan của bọn nhỏ, của dân bản. Nào ngờ chúng tôi lại bị sốc, khi đi ngang qua và ngó vào mấy lớp Tiểu học bên cạnh. Nào chúng nó có được mặc lành lặn, ăn sung sướng gì hơn mấy đứa em bên Mầm Non cho cam. Vậy mà lần này, chúng tôi chẳng mang được gì đến cho chúng nó. Dốc ngược ba-lô, còn một gói kẹo, đem ra chia cho chúng nó đỡ tủi thân, rồi chúng tôi rời trường, thật nhanh, như chạy trốn khỏi cảm giác đau đớn và bất lực.

Chúng cháu học lớp 5 rồi ạ!

Chân trần đến lớp

Trên đường rời Pa Cheo, tôi đã quyết sẽ phải quay lại nơi này, sẽ phải làm gì đó cho bọn Tiểu học, để không bị ám ảnh bởi nỗi xấu hổ trước nụ cười thân thiện, ấm áp và tin cậy thế này đã dành cho chúng tôi.

P/S (07.01.2012; 16h00):

Cách đây ít phút, tôi vừa gọi điện nói chuyện với cô Hải, Mầm Non Tả Lèng. Cô cho biết chiều hôm đó các cô Mầm Non có chia sẻ thức ăn (bánh mỳ, sữa, pate) cho hai lớp Tiểu học cùng nhà với Mầm Non. Còn 3 lớp Tiểu học ở khu nhà khác (cách mấy trăm m) thì chưa đủ để chia :(.

Số quần áo cũ 1-2-3 tuổi chúng tôi để lại, cô cũng đã phân phát hết cho trẻ em trong thôn và một số cháu mẫu giáo bé nhà khó khăn nhất. Dân bản họ biết có áo quần trẻ em, nên đến tận nhà cô giáo để xin, mỗi cháu cũng được 3-4 món nho nhỏ. Cảm thấy chút ấm lòng bạn ơi.

(còn tiếp)

Nhật ký Tây Bắc: Sapa

(Bài của HAT đăng tại http://tuanhavn.blogspot.com/)

Đối với tôi, đây là chuyến đi thật dài: lái xe hơn 850 km, trong 4 ngày, qua thị xã Lào Cai, Sapa, các điểm trường Mầm non ở các xã Pa Cheo, Sàng Ma Sáo, Dền Thàng, Y Tý, thuộc huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Nhật ký chuyến đi, vốn đầy ắp sự kiện, hình ảnh và cảm xúc, vì thế khó lòng gói gọn trong khuôn khổ một entry. Tôi sẽ kể dần bạn nhé.

Sáng 02.01,chúng tôi khởi hành từ Hà Nội, nhằm hướng Sapa. Các xe khác chạy rất nhanh, tôi bị tụt hậu, do lần đầu tiên lái xe lên Tây Bắc chưa thạo (lần trước đi Suối Giàng quá gần, không tính), và tôi đi nhầm vào quốc lộ 32C đang sửa, đường xấu. Một lần lao vào cái rãnh đang đào mà chẳng có biển báo gì cả, xe xóc làm designer H ngồi hàng cuối nẩy bật lên, đập đầu vào nóc xe đau điếng. Hai bạn trẻ (14 và 18 tuổi) bắt đầu say xe, tôi đành phải đi chậm lại. Nhất là sau khi nhìn thấy chiếc xe công-tơ-nơ lật ngửa, chổng hai chục bánh lên trời, nằm chênh vênh bên bờ vực, tôi lái cẩn thận rón rén hơn. May sao xe tôi là lính mới, được ưu tiên không phải chở hàng, nên cũng thong thả.

Lên đến Sapa buổi chiều, sương mù dày đặc, cách hơn 10m đã không trông thấy gì. Lò dò vừa đi vừa hỏi đường về KS Công đoàn, vì có nhìn thấy nhà cửa gì đâu để định hướng.

Các xe trong đoàn đến trước, đã chạy đi Pa Cheo giao hàng rồi. Đến KS, nhận phòng xong, chúng tôi đi nhận bánh mì để hôm sau mang vào trường cho các bé. Trong khi chờ đợi các xe từ Pa Cheo quay về, chúng tôi có vài giờ để tham quan Sapa, cũng chỉ kịp đi dạo mấy con phố quanh khu vực Nhà Thờ Đá, ghé qua chợ. Ở Sapa lúc này chưa lạnh lắm. Nhưng về đêm, trời bắt đầu trở rét, có lẽ dưới 10 độ C.

Ăn tối xong, lại họp bàn công việc, và chia đồ ăn (bánh mì, sữa, pa-tê, giò chả, trứng gà) cho các điểm trường, giao cho các nhóm. Chúng tôi làm quen với nhau, vì phần đông tình nguyện viên trong đoàn chưa gặp nhau bao giờ, chỉ biết nhau qua các blog liên quan đến chương trình "Cơm có thịt".

Nhà tôi 3 người làm một nhóm, được giao phụ trách phát quà tại điểm trường Mầm Non ở bản Tả Lèng, xã Pa Cheo.

(còn tiếp)

Một chuyến đi dài... (1)

Không ít lần có đoàn "cơm thịt lên vùng cao" bên bác Tuấn tổ chức đã định vác ba lô theo mà chưa lần nào đi được. Chuyến nào cũng dài 3, 4 ngày mà lại đi vào trong tuần nên thật khó xếp lịch, cho đến lần này. Đi rồi mình mới hiểu "cơm thịt" phải đi trong tuần để còn gặp các cháu, còn xem bữa cơm, áo mặc, lớp học, nơi ăn, còn gặp thầy cô bàn bạc. Nơi đã đỡ đầu cơm thịt đến rồi thì đi "kiểm tra", nơi được thông tin "các cô chú đến đi ạ, ở đó nghèo lắm" thì đến tận nơi "khảo sát" để phủ sóng khi quỹ đủ sức.

Chuyến đi lần này nhóm "cơm thịt" qua các điểm trường 'quen' ở ba xã (Pa Cheo, Dền Thàng, Y Tý - huyện Bát Xát, Lào Cai), khảo sát một xã mới (Sàng Ma Sáo) cũng ở Bát Xát và một điểm nghe là cũng rất nghèo ở Mường Khương (Điện Biên), kết hợp với "Gánh hàng lên Pa Cheo" là một chương trình song song do bạn Sống Thật Chậm là nhà tổ chức chính.

Ngày thứ nhất (02/01/2012) - Sapa:
Sợ đi xe nên mình bắt tàu lên Lào Cai từ tối hôm trước rồi bắt xe đò vào Sapa. Đoàn xe xuất phát từ Hà Nội đi Sapa sáng sớm Thứ Hai 03/01/2012. 4 chiếc xe (đều của những 'tình nguyện viên' theo đoàn) chở chật đồ của các nhà hảo tâm khắp nơi góp cho 'Gánh hàng lên Pa Cheo') với khoảng gần 20 người, số nhỏ trong họ là hạt nhân của Quỹ 'cơm thịt', còn lại là những tình nguyện viên như tôi, lần đầu gặp nhau trong một chuyến đi dài.
Trời SaPa mù đặc quánh, đứng cách nhau 7-8m là không nhìn thấy gì, lại thêm mưa kéo dài làm đường đi trở xấu.
Dù vậy, ngay trong chiều Thứ 2 đoàn đã chia hai nhóm, một nhóm theo xe chở vật dụng ủng hộ (TV, chăn, mền, sách vở...) đến trường chính mạng lưới Mầm non xã Pa Cheo, nhóm khác ở lại Sapa chuẩn bị giò chả, bánh mì sữa... để ngày mai làm bữa trưa đầu năm cho 285 bé ở 6 phân điểm trường nằm rải rác trong các thôn bản. Pa Cheo là một xã nghèo ở huyện Bát Xát, Lào Cai mà chương trình cơm thịt đã đến từ tháng trước, tức là các con đã đang được ăn cơm thịt và đoàn lên Pa Cheo lần này vừa là thăm vừa mang quà tặng vật dụng và đồ ấm đến cho các 'mầm non':(Hình lấy từ Blog Sống Thật Chậm, bạn có thể xem thêm ở link này)

Ngày thứ hai (03/01/2012) - Pa Cheo / Hán Nắng:
Lịch hôm nay đi nhiều, dự kiến 7h sáng khởi hành mà đến 8h mới xuất phát được vì trời Sapa mù kín và mưa nặng hạt. Ở Pa Cheo đoàn sẽ chia làm 6 đội để đến với từng phân điểm trường Mầm non (thật ra chỉ là một lớp) đặt ở các bản. Đội của mình có mình với một đồng chí nam được phân công đến điểm Hán Nắng. Xe ô tô chỉ có thể đến gần trường chính vì đường xấu. Các thầy cô giáo (mầm non, tiểu học, trung học cơ sở của xã) đã phân công nhau chờ sẵn để chở các tình nguyện viên về điểm bản bằng xe gắn máy:

Đường về điểm Hán Nắng gập gềnh trơn trượt, lại phải gửi xe máy ở nhà dân rồi đi bộ khoảng 1km mới đến được điểm trường:
Nhưng... mầm non ở sát bên trường tiểu học và để đến mầm non cần đi qua sân trường tiểu học. Và một hình ảnh quen đã khiến đội mình mang tội rẽ ngang khi chưa làm xong việc chính (mình bật khóc khi lần đầu nhìn thấy hình ảnh tương tự, nhưng là qua báo mạng, vì thế mình gần như đã ngồi thụp ngay xuống, khi nhìn thấy hình ảnh cô bé địu em trong lớp, rất thật ngay trước mắt mình):

Cô bé 'địu em đi học' này làm toán rất giỏi. Em đang đặt phép tính diện tích hình tròn 4 x 4 x 3.14, kết quả chính xác tuyệt đối.
Lúc này chừng 10h sáng. Lớp bên cạnh nhỏ tuổi hơn, đồng chí đồng hành với mình phát hiện ba bé mang theo cặp lồng cơm. Cô xin lỗi, cho cô coi chút nhé:
Cô giáo đứng sau lưng nhắc Lana "Dạ, cẩn thận kẻo đổ đồ ăn, cơm ở bên dưới, ngăn trên là để đồ ăn đấy ạ". Và...
...tất cả bữa cơm trưa của bé:
Nghẹn đắng... Các thầy cô bảo, dù chỉ bằng lòng bàn tay cơm trắng nhưng vậy còn là trong số 3 cặp lồng cơm trưa mang theo đấy, các bạn không mang cơm số nhà gần thì về, số nhà xa nhịn đói thơ thẩn ở lại đến chiều lại học. Thú thật tôi đã định lấy máy chụp hình chụp thêm, nhưng giữ nguyên cảnh để có khung hình đẹp như là quá bất nhẫn, tôi dường như không thể. Có cái gì thật cay trào lên mắt. Và tôi gần như chạy trốn, qua bờ rào, sang phía trường mầm non, nơi các con đã được Quỹ cơm thịt 'đỡ đầu' chuyển tiền lên từ tháng trước, có bếp ăn các cô nấu, hôm nay lại có áo ấm, có quà và có rất nhiều đồ ăn ngon để liên hoan.

Trường của cháu đây là trường mầm non:
Chúng cháu chào cô ạ:
"Cháu xin cô":
Đôi chân này, sau hôm nay đã có ủng:
Ai cũng được quà rồi, các con có thích không? - "Có ạ". Nếu các con ngoan, chăm đi học các cô các bác lại lên nữa, các con có hứa sẽ ngoan không? - "Có ạ". Thế có bạn nào muốn nghỉ học nữa không? - "Có ạ" (đang đà) :D

Con được cô mặc cho áo ấm đẹp, thích lắm ạ:
Chúng mình thấy cái người dưới xuôi mang thịt mang áo đến cho trẻ con thì cũng vui lắm:
11h, đến giờ ăn trưa. Nào, các con mầm non đâu, mỗi bạn tự xách ghế xuống bếp ăn nào:
Cùng các cô giáo xắt bánh mì cho 28 bé mầm non, tôi xém cắt vào tay mình: tiểu học trưa không cơm, không thịt, ở kế sát bên! Rất nhanh, nhóm chúng tôi hội ý. Hỏi tiểu học có bao nhiêu cháu? tổng cộng 46. Mầm non 28. Vậy thì, bánh mì thay vì xắt làm hai giờ sẽ xắt làm 5. Nhiều no ít đỡ đói lòng, phải không.

Lần đầu bé được biết món bánh mì chấm sữa:

Bên tiểu học chị cũng thế
Đã thấy gần gũi và tin cậy, lúc trước em len lén chị mãi cúi gầm...
Hôm nay mầm non chúng em nhiều đồ ăn lắm, chia sang các anh chị cùng ăn nhé:
11h30. Ngoài xe gọi ra tập trung lên đường, trong kế hoạch còn cả một cung đường với bốn điểm nữa cần qua. Mượn sân Tiểu học để chụp một tấm hình chung với mầm non Hán Nắng, nụ cười đắng đót nghe phía sau lưng thầy tiểu học nhắc các con vào lớp, thôi không đứng nhìn.
Chào tạm biệt Hán Nắng, thầy phụ trách tiểu học nói thật nhẹ "Nếu có thể được, mong các cô các bác quyên góp giúp cho các cháu tiểu học ít áo ấm". Rời bước chân đi, bỗng thấy như mình mắc nợ nơi này... (còn tiếp)

Hình trong bài: Mai Thanh Hải - Lana